Aminatou Haidar (L) op het vliegveld op Lanzarote. Foto EPA

Activiste Aminatou Haidar, de 'Gandhi van de Westelijke Sahara', is al drie weken in hongerstaking op het vliegveld van Lanzarote na ruzie met de Marokkaanse douane. Aminatou Haidar eet al drie weken niet meer. Ze is zo verzwakt dat ze niet meer kan praten of lopen. Alleen suikerwater geeft haar nog een laatste beetje kracht om, samen met steunbetuigers, de dagen uit te zitten op haar matrasje in het vliegveld van Lanzarote .

De Spaanse overheid weet niet goed wat ze met deze Marokkaanse clandestiene mensenrechtenactiviste op het vliegveld van de Canarische eilanden aanmoet en gaf haar afgelopen week een boete van 180 dollar omdat zij de openbare orde zou verstoren.

Haidar (42) was op weg naar huis vanuit de Verenigde Staten waar zij een prijs had gekregen voor haar werk als mensenrechtenactiviste. Bij aankomst op het vliegveld in Marokko werd zij door de autoriteiten aangehouden nadat zij het vakje 'nationaliteit' op het registratiedocument blanco had gelaten. Bij haar adres vulde ze in dat ze in de Westelijke Sahara woonde, en niet, zoals werd verwacht, in Marokko.

Haidar wilde met haar actie onderstrepen dat zij het niet eens is met de 'bezetting' van de Westelijke Sahara door Marokko. De douanebeambten op het vliegveld van El-Ayoun vatten dit zeer hoog op en namen direct haar paspoort in en zetten haar regelrecht op het vliegtuig naar de Canarische eilanden.

De status van de Westelijke Sahara is al jaren omstreden. Tot 1975 had Spanje het gebied gekoloniseerd, waarna het door Marokko werd ingelijfd. Gesteund door Libië en Algerije vocht de guerrillabeweging Polisario voor de onafhankelijkheid van de Westelijke Sahara.

In 1991 verklaarde de fosfaatrijke regio zich onafhankelijk, maar deze status van soevereiniteit werd door Marokko nooit erkend en tot op de dag van vandaag 'regeert' de politieke tak van Polisario vanuit ballingschap in Algerije. Sinds 1991 wordt het gevecht vooral op diplomatiek niveau uitgevochten. Inmiddels erkennen 41 landen en organisaties, waaronder de Arabische Liga, de onafhankelijkheid van het door Marokko bezette stuk Sahara.

Aminatou Haidar is al jarenlang actief als voorzitter van Codesa, een organisatie die opkomt voor de mensenrechten van de Sahrawi, de oorspronkelijke nomadenstammen uit de Westelijke Sahara. In die hoedanigheid kreeg ze de bijnaam 'de Gandhi van de Westelijke Sahara'.

Een oplossing voor de precaire ­situatie van de mensenrechtenactiviste lijkt voorlopig niet voorhanden. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken zei in eerste instantie dat Haidar de Canarische eilanden niet kon verlaten omdat zij 'geen paspoort had'. Maar toen Spanje de activiste een vluchtelingenstatus aanbood, weigerde Haidar die, want zo kon zij nog steeds Marokko niet in. Daarna bood de minister haar persoonlijk, via telefoon, de Spaanse nationaliteit aan. Ook die weigerde ze. Spanje ondernam vervolgens nog een laatste bemiddelingspoging door de Marokko te verzoeken haar paspoort terug te sturen. Marokko weigerde.

''Eerst moet Haidar haar excuses aanbieden,'' verklaarde een functionaris op de Spaanse televisie.

Ondertussen heeft de zaak wereldwijd de aandacht. VN-voorzitter Ban-ki Moon is gevraagd om te bemiddelen en verschillende bekende artiesten, filmmakers en nobelprijswinnaars zijn naar Lanzarote afgereisd om Haidar te steunen.

Parool.nl